Hades / Topos V

« La nature aime à se cacher. » 

«φύσις κρύπτεσθαι φιλεῖ»  

……..

Topos V

” Toute la vie est une scène… ” (Anthologie Palatine, 10.72).

Héraclite, Fragm.15, Clément d’Alexandrie, Protreptique, 2, 34, 5.

« Car si ce n’était pas en l’honneur de Dionysos qu’ils faisaient la procession et chantaient le chant sur les aidoia (sexe aussi bien masculin que féminin), leur action serait totalement dévergondée.  Mais Hadès et Dionysos, à l’honneur desquels ceux-ci se déchaînent en festoyant lors de Linaia, sont en fait le même personnage ».

Heraclite, Fragm.15, Clement, Protreptic, 34, 5.

“If it were not Dionysos for whom they march in procession and chant the hymn to the genitals (aidoio), their action would be most shameless. But Hades and Dionysus are the same, him for whom they rave and celebrate the festival of Lenaia”.

Topos V, a video animation (on loop), a scenic space of greek word aidoio etymology. Metamorphoses in loop, searching to find the traces of myth and its representation, the connection between the “open” and the “closed”, the “before” and the “after”, the “life” and the “death”, where we will meet the presence and the absence, the space and the myth, the pain and the desire, the space (topos) and the non-space (u-topos).

PhotoBiennale 2012 – Thessaloniki Museum of Photography

_In Situ _Constructed Identities

Nikos Evangelopoulos / Bey Hamam (Loutra “Paradeisos”)
07/09-12/10/12

Ηράκλειτος, (απόσπ.15, Κλήμης, Προτρεπτικός 34)

« Γιατί αν δέν ήταν ο Διόνυσος αυτός για τον οποίο κάνουν πομπή και τραγουδούν τον ύμνο για τά αιδοία, θα έπραταν έργο εντελώς αναίσχυντο. Όμως ο Άδης και ο Διόνυσος, προς τιμήν τού οποίου μαίνονται γιορτάζοντας τά Λήναια, είναι ένας και ο αυτός. »

Βασισμένοι στην προβληματικη η μεταμόρφωση σαν μεταφορά, επιχειρούμε να διασκευάσουμε οπτικά, τον “χώρο” της λέξης αιδοιο.

Τόπος V, ένα video animation σε κυκλική επανάληψη (on loop), ένας σκηνικός  χώρος, βασισμενος στην ετυμολογια της λεξης αιδοιο. Κυκλικές μεταμορφώσεις, αναζητώντας τα ίχνη του μύθου και της αναπαράστασής του., ανιχνευοντας το ‘πριν’ και το ‘μετα’, το ‘κλειστο’ και το ‘ανοιχτο’, το ‘μεσα’ και το ‘εξω’, συναντώντας την παρουσια και την απουσια, τον πονο και την επιθυμια, τον ‘τοπο’ και τον ‘μη-τοπο’.

Ξαναγυρνάμε στη κλασική διατύπωση του Πλάτωνα, ότι “τέχνη είναι η φανέρωση της ιδέας“, για να ανιχνεύσουμε έναν σκηνικό χώρο βασισμένο στην ετυμολογία μιας λέξης.

Ο καλλιτέχνης ταυτιζόμενος με την ιδέα, ενσαρκώνει την ιδέα, της δανείζει τη δική του σάρκα που στη διαδρομή της σύγχρονης τέχνης φτάνει να γινεται και σάρκα χωρίς σάρκα, ενας τόπος οπτικοποιημένος, γίνεται η ιδεα. Μια σχέση μεταξύ δρασης, εικόνας και ταυτότητας.

Ενα σωμα-φιγούρα, ενα σώμα-απόκομμα, μια αφαίρεση απ’το πραγματικό απ’το κατ’αρχήν ορατό. Ενα σώμα-χώρος που κάθε φορά ψάχνει τα απαραίτητα όριά του, μέσα απο συμβολισμ ούς και πράξεις διαφορετικές, για να διαμορφώσει, να κατασκευάσει την εικόνα του. Και  μέσα  απο μια «γραφή» όχι περιοριοριστική αλλά αντίθετα , μεσα απο μια γραφή «φυσική», θερμή και χειρονομιακή, άρα «σωματική», να βρεί την ταυτότητά του, τον «μοναδικό του χώρο».

Μέσα απο βιώματα, μύθους και εικόνες που σαν σε μια παλέττα ψάχνουν το φώς και τη σκια για να εγγραφούν, να αφήσουν τ’αποτυπώματά τους, να φωτοσυνθέσουν με την πλαστικότητα του χώρου που καθε φορά βρίσκονται και με καθε κυκλική κίνηση του χρόνου να περνουν απ’την εικόνα στη γραφή και παλι στην εικόνα.

Παρατηρούμε το «σώμα» λοιπον, μεσα απο εκφραστικά σχήματα και σκέψεις, αυτο το «όν» που σαν απόκομμα ζει και κινείται μέσα και εξω απο την εικόνα του, μέσα και εξω απο τα όριά του σε μια διαρκή ανακατασκευή.

Σχήματα λόγου οι πραξεις, σχήμα λόγου οι φράσεις, εικονες που κουβαλάνε τα σημάδια τους  οι λέξεις , κατασκευάζουν τους χώρους τους και προετοιμάζουν με τα σημεία τους το μουσικό τους νόημα. Γράμματα, σύμβολα, σημεία που μεταφέρονται, μεταμορφώνονται, γίνονται εικόνες με γραφή, γίνονται τοπία λέξεων, γλώσσα, μορφή, μνήμη, δημιουργώντας άλλες.

Μεσα απο ενα παιγχνιδι μεταμορφώσεων του τυχαίου, σκανάρω φιγούρες – ομοιώματα φτιαγμένα απο χαρτοπολτό, ακολουθόντας φορμες που έχουν ήδη φωτογραφηθεί.

Οι λεπτομέρειες  της υφής του πετρωμένου πια  χαρτοπολτού δινουν «εικόνες» ενα νέο τοπίο σώματος εμφανίζεται. Μια εικόνα, αλλού πιό νετ και αλλού πιο φλού με μια ιδιαίτερη οξύτητα.

Μεταλλικός ήχος μού έρχεται στό νού.

«Μαζεύω» εικόνες λοιπόν, και το βλέμμα μου πέφτει στο λευκό χαρτί που ειναι τυλιγμένο το ψωμί. Ξεκινάει ενας άλλος γύρος εξερεύνησης, γύρω απο τους τόνους τού άσπρου και της υφής του στο σκάνερ. Τελικά , τι ειναι αυτο το «φώς» που διαπερνά τα αντικειμενα και δίνει εικόνες?

Τι φέρνει το φως άραγε, κατι αληθινό, κατι ψεύτικο ή την αλήθεια, δηλαδη το ειναι των πραγμάτων ? Ολη αυτη η σχέση των εικόνων και αντικειμένων μεταξύ τους , η ματιερα τους, με κανει και αναρωτιεμαι. Πως μπορώ να φτάσω στη φύση των αντικειμένων που σκανάρω μεσα απο την εικόνα τους που παιρνω στην οθόνη του υπολογιστή?

Αυτη η πολλαπλή έκθεση των υλικων στο φώς μπορει να εγγράψει κατι μέσα απ’την κρυπτότητά τους ?

φύσις κρύπτεσθαι  φιλε “, έλεγε ο Ηράκλειτος.

Οι χαρτοπολτένειες φιγούρες θυμίζουν σώματα νεκρά πανω στο σκανερ, σ’ενα λευκό, φωτεινό  τοπίο, που τελικά καταφέρνει να ενωποιήσει ολα τα υλικα μαζι, δινωντας σώματα-εικόνες.

Φιγούρες πού κινούνται ρυθμικά απο την φανέρωση στην αφάνεια και αντίστροφα. Σιωπή και λόγος μαζί,  Άδης και Διόνυσος μαζί.

Θα αντικαταστήσω τη σιωπή με την εικόνα, σαν κάτι που μπορεί να σε κυριαρχήσει αλλά δεν θα σου μιλήσει. Η εικόνα που υπάρχει, διαφορετική και όμοια, μέσα κι έξω από μας, πριν και μετά το λόγο, μέσα κι έξω απ’ αυτόν.

Έτσι, μύθος λόγος, εικόνα, ήχος, σιωπή συναντούνται στον ίδιο χώρο για να αφήσουν τα ίχνη τους, σ’ένα animation σ’έναν σκηνικό  χώρο βασισμένο στην ετυμολογία μιας λέξης.

Μεταλικό ήχο «εδειξαν» οι «μεταλικές» εικόνες, κι η κάθοδος στον Άδη (Aidis) έδωσε μια δεύτερη γέννηση, μια νεα κατασταση. Στο απόσπασμα του Ηράκλειτου η αιδώς, έστω για λίγο, καταργήται και γίνεται τελετουργία. Η αιδώς και το αιδίο, έχουν την ιδια ριζα. Αυτό κάνει ευκολότερη μια παρ-ανάγνωση πού συνδέει την αιδώ με τον Άδη, αφου και οι δύο λέξεις σημαίνουν το μη-ορατό (α-ιδώς, α-ίδης ). Το μη-ορατό βεβαια ειναι ανυπόστατο. Ειναι αυτό που η ανθρώπινη ψυχή μπορεί «να δει» μεσα απο τους δρόμους της μύησης και της τέχνης.

Ετσι λοιπόν, η ετυμολογία της λέξης  αιδοίο , γίνεται αφορμή  – γινεται  η ύλη (το χαρτί στο σκανερ), το είδος ( ο δημιουργος, η κινητήρια δύναμη της φωτομεταφορας και που δίνει μορφή στο υλικό) και ο σκοπος ( η έκφραση, η ερμηνεία, ο τελικος του προορισμός ) για να  δούμε τα «αίτια» ,που κατα τον Αριστοτελη ειναι απαραίτητα στην περιοχή της τέχνης. Η σχέση Αδης – Διόνυσος, μια σχεση μεταφοράς και μεταμόρφωσης, μια συνεχή αγωνία και ταυτόχρονα ενας διάλογος για την γέννηση, τον έρωτα και τον θάνατο.

“Mon aile est prête à prendre son essor
Je voudrais bien revenir en arrière
Car en restant même autant que le temps vivant
Je n’aurais guère de bonheur.”
Gerhard Scholem, Gruß vom Angelus
(“Salutation de l’Ange”, strophe du poème de G. Scholem, inclus dans sa lettre à Benjamin du 25 juillet 1921. Voir W. Benjamin, Correspondance 1, 1910-1928, trad. G. Petitdemange, Paris, Aubier-Montaigne, 1979, p. 247)

Il existe un tableau de Klee qui s’intitule « Angelus Novus ». Il représente un ange qui semble sur le point de s’éloigner de quelque chose qu’il fixe du regard. Ses yeux sont écarquillés, sa bouche ouverte, ses ailes déployées. C’est à cela que doit ressembler l’Ange de l’Histoire. Son visage est tourné vers le passé. Là où nous apparaît une chaîne d’événements, il ne voit, lui, qu’une seule et unique catastrophe, qui sans cesse amoncelle ruines sur ruines et les précipite à ses pieds. Il voudrait bien s’attarder, réveiller les morts et rassembler ce qui a été démembré. Mais du paradis souffle une tempête qui s’est prise dans ses ailes, si violemment que l’ange ne peut plus les refermer. Cette tempête le pousse irrésistiblement vers l’avenir auquel il tourne le dos, tandis que le monceau de ruines devant lui s’élève jusqu’au ciel. Cette tempête est ce que nous appelons le progrès.

Tromperie, illusion, non-lieu ou scène ?

 

[…] Les images « métalliques » ont « produit », un son métallique et la descente à Hadès (Aidis) a donné une deuxième naissance, un nouvel état.

Dans l’extrait précité d’Héraclite, la honte (aidos) est, temporairement tout au moins, supprimée pour devenir rituel.

L’aidos-honte a la même racine étymologique que l’aidoion-sexe féminin. Cela permet une lecture « parallèle », liant la honte à Hadès (le dieu de l’enfer), puisque les deux mots renvoient à l’invisible (a-idos, a-idis). Certes, l’invisible est inexistant. C’est ce que l’âme peut « voir » à travers les voies de l’initiation et de l’art.

Dans le cadre de la scène, le masque de Dionysos peut pousser le poète, l’hypocrite (acteur) et le spectateur à lire dans le visible ou, derrière celui-ci, dans l’invisible, en les rendant de la sorte plus libres et plus humains.

Enigme et voyage entre des sens-interprétations.

Scène-cadre, scène-outil de pénétration, à travers le mythe et l’image. Récit et image, noyau dur/élément nécessaire à l’existence de la scène.

Ainsi, l’étymologie du mot aidoio devient le prétexte – devient la matière (le papier sur le scanner), l’espèce (le créateur, la force motrice de la photométaphore qui donne forme à la matière, à la figure en pâte de papier) et l’objectif (l’expression, l’interprétation, le but ultime) – pour que nous puissions voir les « raisons » qui, selon Aristote, sont nécessaires dans le domaine de l’art. La relation hadès-Dionysos est une relation de métaphore et de transformation de l’avant-après, du dessus-dessous, de l’ouvert-fermé, une relation scène-rituel, une relation origine-destination, une angoisse permanente pour la naissance et la mort et, en même temps, un dialogue avec l’amour et la mort.

« Scène » restée vide après la descente vers Hadès de l’âme souffrante, du « corps décédé » (Sophocle, Ajax).

BETON 7 GALLERY

BETON 7 GALLERY_(Do you Remember ?) ΘΥΜΑΣΑΙ; Διακινώ την υποτιμημένη καθημερινότητα για λιγότερες δακρυγόνες αιτίες 

Paul Klee, Angelus Novus, 1920

“Για πέταγμα η φτερούγα μου ανοιχτή
Θα ήθελα να γυρίσω πίσω
Γιατί αν έμενα για ατέλειωτο χρόνο
Θα είχα πολύ λίγη τύχη.”
Gerhard Scholem, Χαιρετισμός του Αγγέλου
(Χαιρετισμός του Αγγέλου, στροφή του ποιήματος του G. Scholem, που περιλαμβάνεται στην επιστολή του προς τον Benjamin, της 25ης Ιουλίου 1921. Δείτε W. Benjamin, Αλληλογραφία 1, 1910-1928)

Υπάρχει ένας πίνακας του Klee με το όνομα Angelυs Novus. Απεικονίζεται εκεί ένας άγγελος που φαίνεται έτοιμος να απομακρυνθεί από κάτι όπου μένει προσηλωμένο το βλέμμα του. Τα μάτια του είναι διάπλατα ανοιχτά, το στόμα του ανοιχτό και οι φτερούγες του τεντωμένες. Έτσι ακριβώς πρέπει να είναι και ο άγγελος της ιστορίας. Το πρόσωπό του είναι στραμμένο προς το παρελθόν. Όπου εμείς βλέπουμε μια αλυσίδα γεγονότων, αυτός βλέπει μία μοναδική καταστροφή, που συσσωρεύει αδιάκοπα ερείπια επί ερειπίων και τα εκσφενδονίζει μπροστά στα πόδια του. Θα ήθελε να σταματήσει για μια στιγμή, να ξυπνήσει τους νεκρούς και να στήσει ξανά τα χαλάσματα. Μια θύελλα σηκώνεται όμως από τη μεριά του Παράδεισου αδράχνοντας τις φτερούγες του και είναι τόσο δυνατή που δεν μπορεί πια ο άγγελος να τις κλείσει. Η θύελλα τον ωθεί ακαταμάχητα προς το μέλλον, στο οποίο η πλάτη του είναι στραμμένη, ενώ ο σωρός από τα ερείπια φθάνει μπροστά του ως τον ουρανό. Αυτό που εμείς αποκαλούμε πρόοδο, είναι αυτή η θύελλα.

Στην ένατη από τις θέσεις ο Μπένγιαμιν παρουσιάζει την εικόνα του αγγέλου της ιστορίας, βασισμένη στον πίνακα του Klee, Angelus Novus. Ο άγγελος της ιστορίας αποτελεί μια διαλεκτική εικόνα, μια εικόνα-σκέψη. Ωθείται από μια θύελλα προς μια καθορισμένη κατεύθυνση, προς το μέλλον. Η θύελλα αυτή είναι «αυτό που εμείς αποκαλούμε πρόοδο» και είναι τόσο δυνατή που παγιδεύει τα φτερά του αγγέλου και δεν του επιτρέπει να τα κλείσει, δηλαδή να σταματήσει την προκαθορισμένη και ιλιγγιώδη πορεία της ιστορίας προς το μέλλον.

(ref.  Κ.Ν. Οαχάκα, 3/2012, http://floroieikastikoi.blogspot.gr/2012/09/beton-7.html )

(αναφορά στον άγγελο του Κλέε όπως τον αναγνωρίζει ο Μπενγιαμιν, πάνω στην έννοια της ιστορίας, Θέσεις για τη φιλοσοφία της ιστορίας)

BETON 7 GALLERY

DO YOU REMEMBER? / ΘΥΜΑΣΑΙ; Διακινώ την υποτιμημένη καθημερινότητα για λιγότερες δακρυγόνες αιτίες 

Στην  έκθεση  Θυμάσαι; της BETON 7 GALLERY διακινείται η υποτιμημένη καθημερινότητα του ποιητή Καρυωτάκη, που αποδίδεται εικαστικά από τη Μάγδα Χριστοπούλου -ως η στιγμή της απόδρασης της ψυχής από το θάνατο- ενώ τιμάται συγγραφικά από παρατιθέμενα κείμενα της Παναγιώτας Δημοπούλου, της Βίκυς Μπρούσαλη και της Μάγδας Χριστοπούλου.  Η έκθεση είναι το βλέπον σημείο των εικαστικών: Σοφίας Αντωνακάκη, Αποστόλη Γιαννίκα, Νίκο Ευαγγελόπουλο, Άρη Κατσιλάκη, Χάρη Κοντοσφύρη, Ταμάμ Μάγδα και των νέων καλλιτεχνών: Νικόλα Αντωνίου, Αναστασία Γιοβάνογλου, Αχιλλέα Ζάζο, Θωμά Μακινατζή, Νίκο Παναγιωτόπουλο, Νίκο Πασαλιμανιώτη, Red Thyme (Ελένη Κεσίσογλου, Γεωργία Νικολάου), Άννα-Μαρία Σαμαρά, Γαβριήλ Φτελκόπουλο, Μάνια Χατζή και pixiterra.    Τα έργα τους παρατίθενται σαν μια μυθοπλασία του επιστρέφοντος χρόνου. Ο Θωμάς Μακινατζής, η Αναστασία Γιοβάνογλου και η Μάνια Χατζή ακροβατούν με σαρκασμό και χιούμορ πάνω σε καρτουνίστικες μορφές, όπως αυτή του Θωμά, με το διεκδικητικό βελανίδι της εποχής των παγετώνων να μετατρέπεται σε βόμβα ολέθρου. Ο κύριος Ξ της Σοφίας Αντωνακάκη περιπλανάται στον εμφύλιο πόλεμο πίσω από το φράχτη της pixiterra με τις εγκαταλειμμένες γαλότσες. Μετά τον σκοτεινό φράχτη ο ήχος είναι επαναλαμβανόμενα κυκλικός, δίφυλλος σαν παντζούρια που λυσσομανούν στο σπίτι του Νίκου Ευαγγελόπουλου, γεμάτο από τις πάσχουσες μορφές του Νίκου Πασαλιμανιώτη και τα αποκαΐδια του πολέμου του Αχιλλέα Ζάζου. Εκεί οι γυναίκες με τα υπερώα κεφάλια του Νικόλα Αντωνίου ανεβαίνουν προς τα άνω μεταβάλλοντας σε οπτασιακές υποστάσεις τις κρεμάμενες μορφές με το ναζιστικό χαιρετισμό της Μάγδας Ταμάμ. Στο ταβάνι κατέφυγαν οι ιογενείς οργανισμοί του Άρη Κατσιλάκη, πλανητικοί σχηματισμοί ενός ανήσυχου φόβου. Ο Γαβριήλ Φτελκόπουλος σε εμποτίζει με «Μεταξικό» ρετσινόλαδο και η Άννα-Μαρία Σαμαρά περιφράσσει το φρενοβλαβές επεισόδιο του δικτάτορα, του άρπαγα της γνώσης, του φωτός του σκότους στην κρυωνική μηχανή του Νίκου Παναγιωτόπουλου. Όλα αυτά θα γίνουν μια νευρική φαντασμαγορία μέσω της συνεχούς επικόλλησης γραμματοσήμων σε όλη την πόλη των Red Thyme. Τα γραμματόσημα απλώνονται σαν ανήσυχες σφίγγες έτοιμες να τσιμπήσουν το θεατή και να τον θέσουν σε λήθη.

27/11/2012

http://floroieikastikoi.blogspot.gr/2012/11/2.html#more